Trawienie a stres
Streszczenie artykułu
Ciało i umysł nie działają w oderwaniu od siebie - dziś wiemy to na pewno. Badania i doświadczenia kliniczne jasno pokazują, że są ze sobą ściśle powiązane i nieustannie na siebie oddziałują. Dotyczy to również układu trawiennego. Między psychiką a trawieniem istnieje wyraźna zależność: czynniki emocjonalne wpływają zarówno na pracę przewodu pokarmowego, jak i na to, jak odczuwamy dolegliwości ze strony żołądka.1
Jak stres wpływa na trawienie? Dlaczego organizm reaguje w ten sposób?
Stres, w zależności od czasu trwania i intensywności, może w różny sposób oddziaływać na organizm, w tym na układ pokarmowy. Inaczej reagujemy na krótkotrwałe, nagłe napięcie, a inaczej na stres utrzymujący się przez dłuższy czas.
Krótkotrwały, ostry stres (np. egzamin, ważne spotkanie, nagła sytuacja) może przejściowo:1,2
- nasilać objawy refluksu żołądkowo-przełykowego,
- powodować ból brzucha lub nudności.
Dla przykładu zaobserwowano, że w okresie egzaminów szkolnych - wyjątkowo stresującym czasie, rośnie liczba przypadków zapalenia żołądka.2
Przewlekły stres a funkcjonowanie układu pokarmowego
W przypadku ostrego, sporadycznego stresu najczęściej mówimy o przejściowych dolegliwościach. Przewlekły stres z kolei sprzyja występowaniu długotrwałych problemów żołądkowo-jelitowych oraz innych chorób przewlekłych.3
Dlaczego tak się dzieje?
Wpływ stresu na układ pokarmowy wynika z dwustronnej komunikacji między centralnym układem nerwowym a przewodem pokarmowym. Mózg oddziałuje m.in. na:
- ruchy przewodu pokarmowego (motorykę)
- odczuwanie bólu
- odpowiedź immunologiczną.
Mózg wysyła różne sygnały - w szczególności z obszarów związanych z emocjami, które to z kolei powodują uwalnianie hormonów, takich jak kortykotropina, kortyzol, adrenalina i noradrenalina.1
Dla przykładu - często podwyższony poziom kortyzolu może powodować problemy trawienne, takie jak:3
- zwiększona przepuszczalność jelit
- ograniczone wchłanianie składników odżywczych
- stany zapalne
- nasilony ból i dyskomfort w brzuchu.
Do typowych zaburzeń przewodu pokarmowego związanych ze stresem i niepokojem należą4:
- refluks
- nudności
- niestrawność
- skurcze żołądka
- biegunka
- zaparcia
- brak apetytu lub jego wzrost
Co można zrobić?
Niezależnie, która z wymienionych przyczyn utrudnia Twoją codzienność -jeśli cierpisz na dolegliwości żołądkowe lub jelitowe, warto zwracać uwagę na zdrowie psychiczne. Staraj się ograniczać źródła stresu, a gdy nie jest to możliwe - ucz się postępować z nim w sposób jak najbardziej skuteczny.
Co można zrobić, aby stres mniej wpływał na trawienie?
Jeśli stres nasila u ciebie dolegliwości żołądkowe lub jelitowe, najlepiej działać dwutorowo – łagodzić objawy i jednocześnie ograniczać czynniki, które je wyzwalają. Nie chodzi o całkowite wyeliminowanie stresu, ale o nauczenie się, jak zmniejszać jego wpływ na organizm.
1. Zadbaj o regularność posiłków i spokojne jedzenie
Jedzenie w pośpiechu, „w biegu” może dodatkowo obciążać układ pokarmowy. Dlatego:
- jedz o stałych porach,
- unikaj posiłków w trakcie silnych emocji,
- poświęć kilka minut na spokojne przeżuwanie.
2. Obserwuj sygnały organizmu
Stres i dolegliwości trawienne często tworzą powtarzalny schemat. Zwróć uwagę:
- w jakich sytuacjach objawy się nasilają,
- czy pojawiają się po konkretnych posiłkach lub w określonych momentach dnia,
- czy towarzyszą im inne objawy, np. napięcie, zmęczenie, problemy ze snem.
Taka obserwacja ułatwia świadome reagowanie i wprowadzenie drobnych zmian.
3. Włącz proste techniki redukowania napięcia
Nie muszą to być czasochłonne praktyki. Wiele osób odczuwa ulgę po:
- kilku minutach spokojnego, głębokiego oddychania,
- krótkim spacerze,
- oderwaniu się od bodźców (telefon, ekran) przed posiłkiem.
Regularne stosowanie takich prostych metod może zmniejszyć częstotliwość i nasilenie objawów.
4. Nie ignoruj przewlekłych dolegliwości
Jeśli objawy utrzymują się mimo zmiany stylu życia, nawracają lub nasilają się w stresie, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Specjalista pomoże ocenić sytuację i doradzić odpowiednie postępowanie – także w zakresie bezpiecznego łagodzenia objawów.
Stres i trawienie są ze sobą ściśle powiązane, dlatego objawy ze strony układu pokarmowego często nasilają się w okresach napięcia i przeciążenia. Zrozumienie mechanizmu działania stresu, obserwowanie własnych reakcji i wprowadzanie prostych nawyków mogą pomóc ograniczyć dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Warto traktować sygnały ze strony organizmu jako motywację do zadbania o siebie – zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym.
Poznaj produkty Maalox
Dowiedz się więcej
Często zadawane pytania
Czy stres może wywołać zapalenie żołądka?
Tak - wiemy, że zapalenie żołądka może pojawić się jako reakcja na ostry stres, zarówno fizyczny, na przykład podczas operacji lub po urazie, jak i psychiczny. W tym drugim przypadku mówimy o tzw. „nerwowym zapaleniu żołądka” lub rozstroju żołądka wywołanym stresem.
Jak radzić sobie ze stresem, aby złagodzić dolegliwości żołądkowe?
Ważne jest, aby zadbać o wewnętrzny spokój i nauczyć się relaksować. Gdy nie jesteśmy w stanie sami zarządzić stresem warto zwrócić się o pomoc do specjalisty, który oceni sytuację i pomoże znaleźć najlepsze rozwiązanie.
Źródła
- Levy RL, et al. Psychosocial Aspects of the Functional Gastrointestinal Disorders GASTROENTEROLOGY 2006;130:1447–1458
- Putri et al. HUBUNGAN STRES DENGAN KEKAMBUHAN GASTRITIS PADA SISWA –SISWIKELAS XII DI SMAN 1 CEPU. Well being, 2018, Vol. 3 No. 1
- Cherpak CE, DCN-c, CIHC Mindful Eating: A Review Of How The Stress-Digestion-Mindfulness Triad May Modulate And Improve Gastrointestinal And Digestive Function. Integr Med (Encinitas). 2019 Aug;18(4):48-53.
- Denys K. Kiedy podejrzewać podłoże psychoczne w zaburzeniach układu pokarmowego? Medycyna po Dyplomie Psychiatria 2015, 11