Skip to main content
Nudności: przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Nietolerancje pokarmowe – rodzaje, objawy i podstawowe różnice

read time icon

5 min czytania

Tematy
  • Dolegliwości żołądkowe

Streszczenie artykułu

Szacuje się, że nietolerancje pokarmowe mogą dotyczyć nawet około 20% populacji. Dla wielu osób oznaczają nawracające wzdęcia, bóle brzucha czy zaburzenia rytmu wypróżnień, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Niestety, nie zawsze są łatwe do jednoznacznego zdiagnozowania.

W tym artykule wyjaśniamy, czym są nietolerancje pokarmowe, jakie są ich najczęstsze rodzaje, jak je rozpoznać oraz kiedy warto skonsultować się z lekarzem. Podpowiadamy również, jak w praktyce radzić sobie z objawami, by poprawić komfort życia.

Czym jest nietolerancja pokarmowa?

Nietolerancje pokarmowe to niepożądane reakcje naszego organizmu na spożycie określonych produktów. Reakcje te nie angażują układu odpornościowego i nie powodują wytwarzania przeciwciał przeciwko substancji wywołującej reakcję1.
 

Co ważne, osoby z nietolerancją pokarmową mogą nie odczuwać żadnych negatywnych objawów, jeśli spożywają jedynie niewielkie ilości źle tolerowanego pokarmu oraz mogą zapobiegać objawom przez zastosowanie odpowiedniej diety2.

Najczęstsze rodzaje nietolerancji pokarmowych

Nietolerancje pokarmowe mogą mieć różne podłoże i dotyczyć różnych składników żywności. Najczęściej wynikają z zaburzeń trawienia określonych substancji lub ich nieprawidłowego wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Poniżej przedstawiamy najczęściej występujące rodzaje nietolerancji pokarmowych wraz z ich charakterystycznymi cechami.

Czym jest nietolerancja laktozy?

Nietolerancja laktozy jest jedną z najczęstszych i może dotyczyć do 65% populacji. Spowodowana jest niedoborem lub brakiem enzymu laktazy w jelitach. Laktaza to enzym, który umożliwia trawienie laktozy – dwucukru, który musi zostać rozłożony na składniki: glukozę i galaktozę. Jeśli laktoza nie zostanie strawiona, pozostaje w jelitach, gdzie przyciąga wodę powodując biegunkę oraz sprzyja powstawaniu gazów, wzdęć i bólu brzucha2. Objawy często nasilają się po spożyciu większych ilości produktów mlecznych, ale u części osób możliwa jest tolerancja niewielkich porcji.

Czym się charakteryzuje nietolerancja FODMAP?

FODMAP to grupa fermentujących węglowodanów naturalnie występujących w wielu produktach, które dla niektórych osób są trudne do strawienia. Mogą wywoływać objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, wzdęcia, gazy i zaburzenia rytmu wypróżnień. Dieta o niskiej zawartości FODMAP polega na unikaniu nadmiernej ilości:

  • fruktozy, obecnej np. w miodzie, jabłkach i mango,
  • laktozy, obecnej w produktach mlecznych,

polioli i fruktanów, obecnych np. w gruszkach, awokado, cebuli, czosnku, roślinach strączkowych i orzechach1.

Jak wygląda nietolerancja glutenu?

Gluten to złożona mieszanina białek, obecna w różnych zbożach i ich mąkach. U osób z nietolerancją glutenu jego spożycie może powodować objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, wzdęcia i zaburzenia rytmu wypróżnień1. Należy ją wyraźnie odróżnić od:

  • Celiakii – choroby autoimmunologicznej, w której układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko komórkom jelit. Celiakii także towarzyszą objawy ze strony układu pokarmowego – bóle brzucha, biegunki, gazy i wzdęcia3.
  • Alergii na gluten – to odmienna jednostka, w której powstają przeciwciała przeciwko glutenowi, ale nie rozwija się choroba autoimmunologiczna. Mogą przy niej występować objawy takie jak wysypka, swędzenie, opuchnięcie gardła, a w ciężkich przypadkach – szok anafilaktyczny3.

Prawidłowe rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, ponieważ każda z tych jednostek wymaga innego postępowania.

Czym jest nietolerancja histaminy?

Histamina to cząsteczka obecna w naszym organizmie i w wielu produktach spożywczych, takich jak:

  • wędliny,
  • suszone ryby,
  • sery,
  • szpinak,
  • awokado,
  • pomidory i ich przetwory,
  • alkohol,
  • ocet.

Osoby z nietolerancją histaminy po spożyciu tych produktów mogą odczuwać niespecyficzne objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak bóle brzucha, biegunki i nudności. Mogą u nich pojawić się także objawy pozajelitowe, m.in. swędzenie i zaczerwienienie skóry, zawroty głowy czy spadek ciśnienia krwi1.

Co powoduje nietolerancje pokarmowe?

Mechanizmy leżące u podstaw nietolerancji pokarmowych są różnorodne i mogą wynikać z1:

  • braku lub niedoboru niektórych enzymów, 
  • nieprawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego, np. zespołu jelita drażliwego (IBS), 
  • wrażliwości na dodatki stosowane w żywności przemysłowej, np. siarczyny używane jako konserwanty.

Kiedy można podejrzewać u siebie nietolerancję pokarmową?

Jeśli te objawy się utrzymują, nasilają lub towarzyszą im spadek masy ciała, niedokrwistość czy nocne dolegliwości, konieczna jest konsultacja lekarska:

  • nawracające wzdęcia i bóle brzucha,
  • zmiany rytmu wypróżnień,
  • nasilenie objawów po konkretnych produktach,
  • poprawa samopoczucia po ich czasowym wyeliminowaniu.

Jak radzić sobie z objawami w praktyce?

  1. Obserwuj reakcję organizmu na różne produkty,
  2. Prowadź dzienniczek żywieniowy,
  3. Stopniowo i w sposób kontrolowany eliminuj podejrzane składniki.

Nietolerancje pokarmowe nie muszą oznaczać rezygnacji z ulubionych aktywności. Świadomość mechanizmów ich powstawania, właściwa diagnostyka i odpowiednie postępowanie dietetyczne pozwalają skutecznie ograniczyć objawy i poprawić jakość życia.

Dowiedz się więcej

Loading
  • Dolegliwości żołądkowe

Niestrawność

Intensywny dzień, szybki posiłek, obfita kolacja, brak czasu na ruch? To może prowadzić do niestrawności.
  • Dolegliwości żołądkowe

Wzdęcia

Wzdęcie brzucha to dokuczliwe uczucie bólu i rozpierania, gdy brzuch 'nadyma się jak balon'. Dowiedz się, jak je powstrzymać!
  • Dolegliwości żołądkowe

Nudności

Nudności to nieprzyjemne uczucie rozstroju żołądka, które może występować samoistnie lub poprzedzać wymioty.
  • Trawienie

Enzymy trawienne

Trawienie to proces, który zachodzi w naszym organizmie za każdym razem, gdy jemy. Dowiedz się na czym polega!

Często zadawane pytania

Jaka jest różnica między nietolerancją pokarmową a alergią?

Nietolerancja pokarmowa to reakcja organizmu, w której układ odpornościowy nie bierze udziału. Natomiast alergia pokarmowa oznacza nieprawidłową reakcję układu odpornościowego na białka zawarte w żywności, prowadzącą do wytwarzania przeciwciał IgE (typowych dla reakcji alergicznych) lub przeciwciał nie-IgE, albo obu rodzajów1.

Kiedy należy podejrzewać istnienie nietolerancji pokarmowej? 

Typowe objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, zmiany rytmu wypróżnień czy wzdęcia, mogą wskazywać na pojawienie się nietolerancji pokarmowej. Uważnie zaobserwuj swoje objawy i skonsultuj się z lekarzem, aby określić, czy wynikają one z nietolerancji pokarmowej. Można to sprawdzić na przykład poprzez wyeliminowanie określonego produktu z diety na kilka tygodni i obserwowanie zmian w natężeniu objawów. 

Czy nietolerancja pokarmowa może pojawić się nagle, nawet jeśli wcześniej nie było objawów?

Tak. Nietolerancja pokarmowa może rozwinąć się na różnych etapach życia, również u osób, które wcześniej dobrze tolerowały dany produkt. Może to być związane m.in. z wiekiem, przebytymi infekcjami przewodu pokarmowego, zmianami mikrobioty jelitowej lub chorobami współistniejącymi.

Źródła

  1. Tuck CJ, et al. Food Intolerances. Nutrients. 2019; 11(7):1684. 
  2. Catanzaro R, et al. Lactose intolerance: An update on its pathogenesis, diagnosis, and treatment. Nutr Res. 2021;89:23-34. 
  3. Leonard MM, et al. Celiac Disease and Nonceliac Gluten Sensitivity: A Review. JAMA. 2017;318(7):647-656.